Afazi, beyin hasarı sonrasında kişinin dili kullanma veya dili anlama becerilerinde ortaya çıkan edinilmiş bir iletişim bozukluğudur. En sık nedenlerden biri inmedir; bunun yanında travmatik beyin hasarı ve bazı nörolojik hastalıklar da afaziye yol açabilir. Afazi yalnızca konuşmayı değil, okuma, yazma ve konuşulan dili anlama gibi farklı dil alanlarını da etkileyebilir.
Afazi yaşayan kişi neden kelimeyi bulmakta zorlanır?
Bir kişinin zihninde söylemek istediği fikir bulunmasına rağmen uygun kelimeyi söyleyememesi afazide sık görülen durumlardan biridir. Kişi bazen kelimenin ilk sesini hatırlayabilir, kelimeyi tarif edebilir veya söylemek istediği kelimeye yakın başka bir kelime kullanabilir. Bu nedenle iletişimde yaşanan güçlüğü kişinin zekâsındaki bir azalma olarak değerlendirmek doğru değildir.
Konuşma ve dil terapisi neyi hedefler?
Terapi hedefleri değerlendirme sonucuna ve kişinin günlük yaşamda ihtiyaç duyduğu iletişim becerilerine göre belirlenir. Kelime bulma, cümle kurma, konuşulanı anlama, okuma-yazma veya konuşma sırasında iletişim onarımı gibi alanlar çalışılabilir. Bazı yaklaşımlar doğrudan dil becerisini geliştirmeye, bazıları ise mevcut becerileri kullanarak iletişimi daha işlevsel hâle getirmeye odaklanır.
Terapi yalnızca klinikte mi yapılır?
Hayır. Afazide kazanılan becerilerin günlük hayata taşınması önemlidir. Aile üyeleri ve iletişim ortakları, kişinin cevap vermesi için yeterli zamanı tanımak, gerektiğinde yazı veya görsel ipucu kullanmak ve konuşmayı gereksiz yere tamamlamamak gibi stratejiler öğrenebilir. Uygun kişilerde bilgisayar ve mobil uygulamalar da ev programını destekleyen araçlar olabilir.
Değerlendirme neden kişiye özel olmalı?
Afazinin görünümü kişiden kişiye değişir. Aynı beyin hasarı sonrası bir kişi daha çok kelime bulmada, başka bir kişi anlamada veya okumada güçlük yaşayabilir. Bu nedenle terapi programının yalnızca tanıya değil, kişinin güçlü yönlerine, günlük iletişim hedeflerine ve ailesinin ihtiyaçlarına göre hazırlanması gerekir.
Önemli: Ani başlayan konuşma veya anlama bozukluğu, yüz-kol güçsüzlüğü ya da benzeri belirtiler acil tıbbi değerlendirme gerektirebilir. Bu yazı tıbbi tanı yerine genel bilgilendirme amaçlıdır.