Çocukların dil gelişimi aynı takvimde ilerlemez. Bununla birlikte, çocuğun yaşı ilerledikçe kelime kullanımı, sözcükleri birleştirme, yönergeleri anlama, jestleri kullanma ve karşılıklı iletişim kurma gibi becerilerde belirgin bir gelişim beklenir. “Geç konuşuyor ama zamanla açılır” düşüncesi bazı çocuklarda doğru olabilir; ancak bunu yalnızca bekleyerek anlamak mümkün değildir.
Geç konuşma ne demektir?
Geç dil gelişimi, özellikle küçük çocuklarda yaş beklentisinin altında kalan dil becerilerini ifade eder. Bazı çocuklarda yalnızca ifade edici dil yani söyleyebildiği kelimeler etkilenirken, bazı çocuklarda hem konuşma hem de söylenenleri anlama alanında gecikme görülebilir. Anlama becerilerinin durumu, jestlerin kullanımı ve oyun becerileri değerlendirmede önemli ipuçları verir.
İşitme neden mutlaka düşünülmeli?
Çocuğun çevresindeki konuşmayı yeterince duymaması dil girdisini azaltabilir. Bu nedenle konuşma gecikmesi fark edildiğinde işitmenin değerlendirilmesi önemli adımlardan biridir. Daha önce normal işitme sonucu alınmış olsa bile sonradan ortaya çıkabilecek işitme değişiklikleri gerektiğinde yeniden değerlendirilmelidir.
Evde neler yapılabilir?
- Çocuğun ilgilendiği oyuncak veya etkinlik üzerinden kısa ve anlaşılır cümleler kurun.
- Çocuğun söylediğini genişleterek doğru modeli verin. Örneğin “araba” dediğinde “Kırmızı araba gidiyor.” diyebilirsiniz.
- Sürekli sınav gibi soru sormak yerine yorum yapın ve çocuğa cevap verebilmesi için zaman tanıyın.
- Günlük rutinleri dil fırsatına çevirin: yemek, banyo, giyinme ve alışveriş sırasında kelimeleri tekrar edin.
Ne zaman değerlendirme düşünülmeli?
Kelime gelişimi sınırlıysa, yeni kelimeler uzun süre artmıyorsa, basit yönergeleri anlamakta zorlanıyorsa, jest ve ortak dikkat becerilerinde belirgin güçlük varsa veya aile çocuğun iletişiminden endişe ediyorsa değerlendirme almak yararlı olabilir. Değerlendirme, yalnızca kelime sayısını değil çocuğun anlama, ifade, oyun, sosyal iletişim ve konuşma sesi özelliklerini birlikte ele almalıdır.